2026 թ. սեպտեմբերի 22-ին Հայաստանն ու Չինաստանը ստորագրել են ուղևորների և բեռների միջազգային ավտոմոբիլային փոխադրումների մասին միջկառավարական համաձայնագիր։ Փաստաթղթի նպատակն է երկու երկրների միջև ավտոմոբիլային հաղորդակցության համար ստեղծել ավելի հստակ իրավական հիմքեր, պարզեցնել փոխադրողների համար մի շարք ընթացակարգեր և նպաստել առևտրի զարգացմանը։

Հայաստանի անունից համաձայնագիրը ստորագրել է ՀՀ տարածքային կառավարման և ենթակառուցվածքների նախարարի տեղակալ Քրիստինե Ղալեչյանը։ Ստորագրման արարողությունը տեղի է ունեցել Պեկինում՝ Տրանսկասպյան միջազգային տրանսպորտային երթուղու զարգացմանը նվիրված բարձր մակարդակի հանդիպման շրջանակում։

Հայկական բիզնեսի համար համաձայնագիրն առաջին հերթին գործնական նշանակություն ունի։ Չինաստանը շարունակում է մնալ Հայաստան ապրանքներ մատակարարող խոշորագույն երկրներից մեկը, ուստի ցամաքային փոխադրումների կանխատեսելիության բարձրացմանը և վարչական ծախսերի նվազեցմանը նպաստող ցանկացած փոփոխություն կարող է կարևոր լինել ներմուծողների համար։

Ի՞նչ է նախատեսում նոր համաձայնագիրը

Համաձայնագիրը կարգավորում է Հայաստանի և Չինաստանի միջև ուղևորների ու բեռների միջազգային ավտոմոբիլային, ինչպես նաև տարանցիկ փոխադրումները։

Հիմնական նորամուծություններից մեկը երկու երկրների կողմից փոխադարձաբար ճանաչվող թույլտվությունների հատուկ համակարգի ներդրումն է։

Քրիստինե Ղալեչյանի խոսքով՝ նախատեսվում է թույլտվությունների երկու տեսակ՝

• սովորական բեռնափոխադրումների համար,
• հատուկ բեռների փոխադրման համար։

Սա հնարավորություն կտա սահմանել երկու երկրների միջև միջազգային փոխադրումներ իրականացնելու թույլտվությունների տրամադրման միասնական և առավել հստակ կարգ։

Միևնույն ժամանակ համաձայնագիրը չի տարածվում կաբոտաժային փոխադրումների վրա։ Օրինակ՝ չինական փոխադրողը չի կարող այդ թույլտվությամբ բեռ տեղափոխել Հայաստանի երկու քաղաքների միջև, իսկ հայկական փոխադրողը՝ Չինաստանի տարածքում ներքին բեռնափոխադրում իրականացնել։

Համաձայնագիրը վերաբերում է բացառապես միջազգային և տարանցիկ ավտոմոբիլային փոխադրումներին։

Փոխադրողները կազատվեն որոշ ճանապարհային վճարներից

Համաձայնագրի մեկ այլ կարևոր դրույթ վերաբերում է փոխադրողների ծախսերին։

Նախատեսվում է փոխադարձ ազատում ավտոմոբիլային ճանապարհների օգտագործման հետ կապված մի շարք հարկերից, տուրքերից և հատուկ վճարներից։

Սակայն կան բացառություններ։ Կպահպանվեն ազգային օրենսդրությամբ սահմանված այն վճարները, որոնք նախատեսված են տրանսպորտային միջոցների կողմից ճանապարհային ենթակառուցվածքներին պատճառվող վնասը փոխհատուցելու համար։ Սա հատկապես կարող է վերաբերել ծանրաքաշ և ոչ ստանդարտ չափսերով տրանսպորտային միջոցներին։

Այսպիսով, համաձայնագիրը չի նշանակում ճանապարհային բոլոր վճարների ամբողջական վերացում, սակայն հնարավորություն է ստեղծում նվազեցնելու միջազգային փոխադրումների հետ կապված որոշ ծախսեր։

Ո՞ր մարմիններն են տրամադրելու թույլտվությունները

Համաձայնագրով լիազոր մարմիններ են սահմանվել՝

• Հայաստանում՝ ՀՀ տարածքային կառավարման և ենթակառուցվածքների նախարարությունը,
• Չինաստանում՝ Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետության տրանսպորտի նախարարությունը։

Երկու երկրների համապատասխան գերատեսչությունների միջոցով էլ պետք է գործի համաձայնագրով նախատեսված թույլտվությունների համակարգը։

Բիզնեսի համար հատկապես կարևոր կլինի, թե ինչպես է այդ մեխանիզմը գործելու գործնականում՝ ինչ կարգով են տրամադրվելու թույլտվությունները, որքան է տևելու դրանց ձևակերպումը և որքանով են թվայնացվելու ընթացակարգերը։

Ինչո՞ւ է համաձայնագիրը կարևոր Հայաստան–Չինաստան առևտրի համար

Չինաստանն արդեն իսկ կարևոր տեղ է զբաղեցնում Հայաստանի արտաքին առևտրում։

ՀՀ արտաքին գործերի նախարարության հրապարակած պաշտոնական տվյալների համաձայն՝ 2025 թվականին Հայաստանի արտահանումը Չինաստան կազմել է շուրջ 763,6 մլն ԱՄՆ դոլար, իսկ չինական ծագման ապրանքների ներմուծումը՝ մոտ 1,88 մլրդ դոլար։ Այս ցուցանիշներով երկկողմ առևտրի ընդհանուր ծավալը կազմել է շուրջ 2,64 մլրդ դոլար։

Չինաստանից Հայաստան ներմուծվում են ապրանքների բազմաթիվ տեսակներ, այդ թվում՝

• մեքենաներ և սարքավորումներ,
• էլեկտրոնիկա և էլեկտրատեխնիկական ապրանքներ,
• հագուստ և կոշիկ,
• քիմիական արտադրանք,
• շինանյութեր,
• լայն սպառման ապրանքներ,
• բաղադրիչներ և արդյունաբերական այլ արտադրանք։

ՀՀ էկոնոմիկայի նախարարության տվյալներով՝ միայն 2025 թ. հունվար–սեպտեմբերին Չինաստանից ներմուծումը հասել է 993 մլն ԱՄՆ դոլարի՝ նախորդ տարվա նույն ժամանակահատվածի համեմատ աճելով 27,9%-ով։

Հետևաբար երկու երկրների միջև փոխադրումների նոր մեխանիզմների զարգացումն ունի ոչ միայն քաղաքական, այլև անմիջական գործնական նշանակություն հայկական ներմուծողների համար։

Արդյո՞ք սա նշանակում է, որ Չինաստանի և Հայաստանի միջև ուղիղ ավտոմոբիլային ճանապարհ կգործի

Ո՛չ։ Համաձայնագիրն ինքնին չի ստեղծում նոր տրանսպորտային միջանցք և չի նշանակում, որ բեռնատարները կկարողանան Չինաստանից Հայաստան հասնել առանց այլ երկրների տարածքներով անցնելու։

Հայաստանն ու Չինաստանը ընդհանուր սահման չունեն։ Երկու երկրների միջև ցանկացած ցամաքային ավտոմոբիլային փոխադրում պահանջում է տարանցում երրորդ երկրների տարածքներով։

Հետևաբար ապագա ավտոմոբիլային երթուղիների արդյունավետությունը կախված կլինի ոչ միայն հայ-չինական համաձայնագրից, այլև՝

• ընտրված տարանցիկ երթուղուց,
• երրորդ երկրների գործող կանոնակարգերից,
• սահմանային ընթացակարգերից,
• մաքսային ձևակերպումներից,
• երթուղու առանձին հատվածների համար անհրաժեշտ թույլտվություններից,
• ճանապարհային ենթակառուցվածքներից,
• սահմանային անցակետերում առկա իրավիճակից։

Նոր համաձայնագիրն առաջին հերթին կարգավորում է փոխադրումների երկկողմ իրավական դաշտը, սակայն չի վերացնում տարանցիկ երկրների սահմանած պահանջները։

Ինչպե՞ս է համաձայնագիրը կապված Տրանսկասպյան երթուղու հետ

Համաձայնագիրը ստորագրվել է Պեկինում՝ Տրանսկասպյան միջազգային տրանսպորտային երթուղու (Trans-Caspian International Transport Route կամ Middle Corridor) զարգացմանը նվիրված բարձր մակարդակի հանդիպման շրջանակում։

Հանդիպման ընթացքում քննարկվել են փոխադրումների արդյունավետության բարձրացման, ենթակառուցվածքների զարգացման, սահմանային և մաքսային ընթացակարգերի պարզեցման, ինչպես նաև տրանսպորտային գործընթացների թվայնացման հարցերը։

Տրանսկասպյան հիմնական երթուղին Չինաստանը կապում է Եվրոպայի հետ՝ Կենտրոնական Ասիայի և Հարավային Կովկասի տարածքով։

Ընդհանուր առմամբ այն անցնում է հետևյալ ուղղությամբ՝

Չինաստան → Ղազախստան → Կասպից ծով → Ադրբեջան → Վրաստան → Թուրքիա / Սև ծով → Եվրոպա։

Փոխադրումները կազմակերպվում են երկաթուղային, ծովային և ավտոմոբիլային տրանսպորտի համակցմամբ։ Երթուղու կարևոր հանգույցներից են Ղազախստանի Ակտաու և Կուրիկ նավահանգիստները, Ադրբեջանի Ալյաթ նավահանգիստը, ինչպես նաև Վրաստանի և Թուրքիայի տրանսպորտային ենթակառուցվածքները։

Ներկայում Հայաստանը չի գտնվում դասական Middle Corridor-ի հիմնական երթուղու վրա։ Հետևաբար հայ-չինական նոր համաձայնագիրը ճիշտ կլինի դիտարկել ոչ թե որպես Հայաստանի ավտոմատ միացում Տրանսկասպյան միջանցքին, այլ որպես Չինաստանի և եվրասիական լոգիստիկ ցանցերի հետ տրանսպորտային կապերի զարգացման ավելի լայն քաղաքականության մաս։

Տարածաշրջանային երթուղիների հետագա զարգացման դեպքում ավտոմոբիլային փոխադրումները կարող են լրացնել արդեն գործող երկաթուղային, ծովային և մուլտիմոդալ բեռնափոխադրումների տարբերակները։

Ո՞ր երկրներն են ընդգրկված Տրանսկասպյան երթուղում

Երթուղու հիմնական մասնակիցներն են՝

• Չինաստանը՝ բեռնահոսքերի զգալի մասի մեկնման կամ նշանակման երկիր,
• Ղազախստանը՝ Կենտրոնական Ասիայում հիմնական ցամաքային տարանցիկ հատվածը,
• Ադրբեջանը՝ Կասպից ծովն անցնելուց հետո բեռների ընդունման երկիրը,
• Վրաստանը՝ տարանցիկ երկիր դեպի Թուրքիա կամ Սև ծովի նավահանգիստներ,
• Թուրքիան՝ դեպի Եվրոպա երթուղու ցամաքային շարունակությունը։

Կախված փոխադրման ընտրված տարբերակից՝ կարող են ներգրավվել նաև Թուրքմենստանը, Ռումինիան, Բուլղարիան և եվրոպական այլ երկրներ։

Middle Corridor-ը մուլտիմոդալ երթուղի է։ Սա նշանակում է, որ Չինաստանից Եվրոպա տեղափոխվող մեկ բեռնարկղը կարող է ճանապարհի տարբեր հատվածներում փոխադրվել գնացքով, լաստանավով, կրկին գնացքով, ապա՝ ավտոմոբիլային տրանսպորտով։

Հենց այս բազմաթիվ հատվածների աշխատանքը համակարգելու անհրաժեշտությունն է հատկապես կարևոր դարձնում փաստաթղթերի միասնականացումը, թվայնացումը և ընթացակարգերի պարզեցումը։

Ինչո՞ւ են ավտոմոբիլային փոխադրումները շարունակում կարևոր մնալ

Նույնիսկ եթե Չինաստանից երկար ճանապարհի հիմնական մասն անցնում է երկաթուղով կամ ծովով, ավտոմոբիլային տրանսպորտը շարունակում է մնալ լոգիստիկ շղթայի կարևոր բաղադրիչ։

Այն կարող է օգտագործվել՝

• արտադրող ձեռնարկությունից մինչև երկաթուղային տերմինալ բեռը տեղափոխելու համար,
• պահեստների և լոգիստիկ կենտրոնների միջև,
• տարանցիկ երթուղու առանձին հատվածներում,
• բեռնարկղը կամ բեռը տարածաշրջան հասցնելուց հետո,
• մինչև ստացողի պահեստ առաքման վերջին հատվածում։

Հայաստանի համար ավտոմոբիլային տրանսպորտն առանձնահատուկ նշանակություն ունի, քանի որ երկիրը դեպի ծով ուղիղ ելք չունի։

Ուստի միջազգային ավտոմոբիլային փոխադրումների իրավական հիմքերի զարգացումը կարող է ընդլայնել Չինաստանից Հայաստան ապրանքների առաքման հնարավոր լոգիստիկ տարբերակները։

Ի՞նչ կարող է փոխվել հայկական ներմուծողների համար

Համաձայնագրի ուժի մեջ մտնելուց և նախատեսված մեխանիզմների լիարժեք գործարկումից հետո բիզնեսը կարող է ստանալ մի շարք գործնական առավելություններ։

Թույլտվությունների տրամադրման ավելի հստակ կարգ

Փոխադրումների հետ կապված հարցերն առանձին ընթացակարգերով կարգավորելու փոխարեն կգործի երկկողմ իրավական հիմք և փոխադարձաբար ճանաչվող թույլտվությունների համակարգ։

Տրանսպորտային որոշ ծախսերի նվազեցում

Ճանապարհային մի շարք հարկերից և վճարներից ազատումը կարող է նվազեցնել փոխադրողների ծախսերը։ Սակայն առաքման վերջնական արժեքը շարունակելու է կախված լինել տարանցիկ երկրներից և ընտրված երթուղուց։

Երթուղիների ընտրության ավելի լայն հնարավորություններ

Ավտոմոբիլային հաղորդակցության զարգացումը կարող է լրացնել Չինաստանից Հայաստան բեռների առաքման արդեն կիրառվող տարբերակները՝ ներառյալ ծովային, երկաթուղային և մուլտիմոդալ փոխադրումները։

Ավելի կանխատեսելի լոգիստիկա

Որքան հստակ համաձայնեցված լինեն երկու երկրների միջև թույլտվությունների տրամադրման և վարչական ընթացակարգերը, այնքան ավելի հեշտ կլինի փոխադրողների համար նախապես պլանավորել միջազգային երթուղիները։

Միաժամանակ համաձայնագրի իրական արդյունավետությունը հնարավոր կլինի գնահատել միայն թույլտվությունների տրամադրման գործնական մեխանիզմների ներդրումից և կանոնավոր փոխադրումների մեկնարկից հետո։

Ի՞նչ խնդիրներ դեռ չի լուծում համաձայնագիրը

Կարևոր է չգերագնահատել նոր փաստաթղթի նշանակությունը։

Այն չի վերացնում Հայաստանի և Չինաստանի միջև առկա բոլոր լոգիստիկ դժվարությունները։

Փոխադրումները շարունակելու են կախված մնալ տարանցիկ երկրներից, սահմանային անցակետերից և ենթակառուցվածքներից։ Առանձին ապրանքատեսակների համար նախկինի պես անհրաժեշտ կլինեն սերտիֆիկատներ, թույլտվություններ և մաքսային պահանջների կատարում։

Համաձայնագիրը նաև՝

• չի թույլատրում կաբոտաժային փոխադրումներ,
• չի վերացնում ճանապարհային բոլոր վճարները,
• չի վերացնում մաքսային ընթացակարգերը,
• չի ստեղծում Հայաստանի և Չինաստանի միջև ընդհանուր սահման կամ առանձին ուղիղ ճանապարհ,
• ինքնաբերաբար չի երաշխավորում առաքման հստակ ժամկետներ։

Հետևաբար ներմուծողների համար նախկինի պես կարևոր է գնահատել ամբողջ լոգիստիկ շղթան, այլ ոչ միայն նոր համաձայնագրով կարգավորվող հատվածը։

Ի՞նչ է նախատեսված ուղևորափոխադրումների համար

Փաստաթուղթը վերաբերում է ոչ միայն բեռնափոխադրումներին։

Համաձայնագիրը նախատեսում է Հայաստանի և Չինաստանի միջև կանոնավոր և ոչ կանոնավոր միջազգային ավտոբուսային ուղևորափոխադրումների կազմակերպման հնարավորություն։ Դրանք պետք է իրականացվեն համաձայնեցված երթուղիներով և սահմանային որոշակի անցակետերով։

Առայժմ խոսքը հիմնականում իրավական հնարավորության, այլ ոչ թե արդեն գործող կանոնավոր ավտոբուսային երթուղու մասին է։ Փոխադրումների փաստացի մեկնարկի համար անհրաժեշտ կլինեն հստակ երթուղիներ, փոխադրողներ և համաձայնեցված տարանցիկ պայմաններ։

Նոր փուլ Հայաստան–Չինաստան լոգիստիկ հարաբերություններում

Համաձայնագրի ստորագրումը մեկ օրում չի փոխի երկու երկրների միջև գործող տրանսպորտային համակարգը։ Սակայն այն իրավական հիմք է ստեղծում ավտոմոբիլային փոխադրումների հետագա զարգացման համար։ Այս ուղղությունը կարող է ավելի մեծ նշանակություն ստանալ առևտրի աճին և եվրասիական լոգիստիկ երթուղիների բազմազանեցմանը զուգընթաց։

Հայաստանի համար հատկապես կարևոր է Չինաստանից բեռների առաքման մի քանի տարբերակների առկայությունը՝ ավտոմոբիլային, երկաթուղային, ծովային և համակցված։

Բիզնեսի համար հիմնական գործնական արդյունքը լրացուցիչ մեխանիզմի ստեղծումն է, որը հեռանկարում կարող է Հայաստան–Չինաստան բեռնափոխադրումները դարձնել ավելի հստակ, կանխատեսելի և արժեքի առումով մրցունակ։

Cargo Express․ բեռնափոխադրումներ Չինաստանից Հայաստան

Cargo Express-ը կազմակերպում է միջազգային բեռնափոխադրումներ Չինաստանից Հայաստան՝ օգնելով ընտրել առաքման համապատասխան տարբերակը՝ հաշվի առնելով բեռի տեսակը, խմբաքանակի ծավալը, առաքման ժամկետները և երթուղու առանձնահատկությունները։

Մատակարարումը պլանավորելիս կարևոր է նախապես հաշվի առնել ոչ միայն հիմնական փոխադրման արժեքը, այլև տարանցիկ հատվածները, մաքսային պահանջները, ապրանքի HS կոդը, անհրաժեշտ փաստաթղթերը և հնարավոր սահմանափակումները։

Հայաստանի և Չինաստանի միջև նոր համաձայնագրի գործնական ներդրմանը զուգընթաց ավտոմոբիլային փոխադրումների լրացուցիչ հնարավորությունները նույնպես կարող են հաշվի առնվել առաքման օպտիմալ երթուղու ընտրության ժամանակ։